TÜRK PLAK KAPAKLARI

Albüm kapağı tasarımı mp3 kültürü ile beraber yok olmaya yüz tutan bir kültürdür. Günümüzde sırf kapağı için merak edilen, dinlenen, sahip olunan albümlerden bahsetmek çok zor herhalde. Bugün bir albüm için video klip ne demekse, döneminde plak için de kapak aynı öneme sahiptir. Müziğin koleksiyon malzemesi haline gelmesindeki en önemli etkendir kapak. Pikapta dönen plağın ve elde tutulup arkalı önlü uzun uzun incelenen kapağın göze hitabı, müziğin kulağa hitap etmesi kadar önemlidir. Hayatınızda dinlemediğiniz, adını bile duymadığınız bir grubun albümüne sırf kapağı yüzünden sıcaklık duymamız bu yüzdendir. Müzisyenin ve albümün güçlü bir ifadesidir albüm kapağı. Aynı zamanda müzik kadar kapaklar da dönemin sosyal kültürel yapısını resmeder. Plak kapaklarındaki estetik, müzikal gelişimin de aynası kabul edilebilir. Dikkat edilirse müzik fabrikasyon bir hal aldıkça kapakların da aynı paralelde gelişme gösterdiği gözlenebilir. Kapağa grup ya da şarkıcının resmini koymak, klipte çeşitli pozlarda sadece grubu göstermek, yani hayal gücü katmamak bence sığ bir tutumdur. Geçen aylarda bir dergide Radiohead'in bugüne kadar yaptığı albümlerin kapak tasarımlarından oluşan bir kitabın basılacağını okumuştum. Bu işin daha önce defalarca kez plak kapakları için de yapıldığını, Yes, Pink Floyd, Beatles gibi onlarca grup için LP ve Single kapak tasarımlarından oluşan kitapların basıldığını hatırlatalım.

Bu konuda en güzel örnekler pop art ve psychedelic akım ile beraber plak kapaklarının estetik anlamda zirveye çıktığı 60'lı yıllarda verilmiştir. Dünyayı saran bu akım renklerin serbestçe kullanımı ve çağrışım üzerine kurulmuş basit ve derin bir estetik duygu barındırmaktadır. Ülkemizde İlk dönemler plak şirketlerinin çoğu, kapak işlerini çalıştıkları matbaaya havale etmişler (Bu adeti günümüze kadar devam ettiren plak şirketleri de yok değil) Firmalar, önemsiz bir ayrıntı kabul ettikleri için kapağa gereken ilgiyi göstermemişler. Oysa plak firmaları için kapak, müzik seçimi kadar ince zevk isteyen bir iştir. Yazımıza konu olacak kapaklar yine dönemin ufku açık bazı firma ve sanatçılarına ait çoğunlukla 45'liklere ait sınırlı işler.

Bu konuda kendimce iyi bulduğum kapaklardan birkaç örnek göstereceğim.

ERKİN KORAY

(Doğan – 1974)

Krallar/Dost Acı Söyler 45 liği için erkin Koray tarafından çizilmiş kapaktır.

(İstanbul – 1973) Mesafeler/Silinmeyen Hatıralar 45 liği için yapılmış arka kapaktır. Çizimin kime ait olduğu belirtilmemiştir.





(İstanbul – 1971)


Yağmur/Aşka İnanmıyorum 45 liği kapağıdır.Erkin Koray Süper Grub un ritm gitaristi Jerzy Ziembrowski tarafından çizilmiştir.





(İstanbul – 1971)


Senden Ayrı/Bu Sana Son Mektubum 45 liğinin kapağıdır. Kapakta Cüneyt imzası var.Kim Olduğu hakkında bilgi yok.







(İstanbul – 1970)


Gün Doğmuyor/Gel Bak Ne Söylicem 45 liğinin kapağıdır. Çizimin kime ait olduğu belirtilmemiştir.







(Emre – 1983)

İllaki LP si için Nuri Kutcebe tarafından çizilen ve artık erkin korayla özedeşleşen kapak.




Erkin Koray plağın arka kapağında tasarım için şöyle yazmış: “Nuri Kurtcebe bu kez "gaddar davut" yerine öyle bir "gaddar plak kapağı" çizdi ki, gördüğümüz zaman bir müddet bakakaldık susmuşuz...”



BARIŞ MANÇO

(Sayan – 1969) Unutamıyorum/Runaway 45 liği için yapılmış nefis çizim kapak tarsımıdır. Dönemin tüm psychedelic ve pop art etkilerini taşıyor. Kapak Resmi Artun Yerese aittir.

(sayan – 1968) Flower of Love/Boğaziçi 45 liği için yapılmış nefis bir çizim kapak tarsımı daha. Kapak Resmi Artun Yerese aittir.

(sayan – 1970) Derule /Küçük bir Gece Müziği 45 liği için yapılmış kapaktır. Kapak tasarımı Artun Yerese aittir.


(yavuz – 1975) 2023 LP si için hazırlanan kitapçığın kapağıdır.Aynı zaman da başarılı bir grafik sanatçısı olan Barış Manço tarafından tasarlanmıştır.

CEM KARACA


(türkofon – 1968) Oy Babo /Hikaye 45 liği için yapılmış kapaktır.Psychedelic desenler ve balık gözü cem karaca fotoğrafından oluşan kapak Almanya Köln ,Merkenich enstitüsünde tasarlanmıştır.


(türkofon – 1971) Acı Doktor kısım -1/kısım2 45 liği için yapılmış kapaktır.Bu karanlık plağın kapağıda müziği gibi karanlık olup maalesef çizeri hakkında herhangi bir bilgiye vakıf değiliz


(türküola – 1971) Mehmete Ağıt/Kara Üzüm 45 liği için yapılmış kapaktır.Kardaşlar gitaristi başarılı müzisyen Ünol Büyükgönenç tarafından tasarlanmış başarılı bir kapaktır.Sanatçı seyrekde olsa kapak tasarımlarına devam etmiştir.

DİĞER ÖRNEKLER


(batı – 1969) Mavi Işıklar grubunun ObladiOblada – Gül Dalı 69 / Light my Fire EP si için hazırlanmış kapaktır.Dönemin tipik Pop art tarzında tasarlanmış kapak Artun Yeres e aittir.


(sayan – 1970) Milliyet hafif batı müziği yarışması 1970 yılı finalistleri için tasarlanmış 45 lik kapağıdır.Dönemin beklide en ünlü kapak tasarımcılarından Betül Atlı tarafından kaleme alınmıştır.


(yonca – 1970) Ersen in kariyerinin ilk plaklarından Unutma Sakın/Süreyya 45 liği için yapılmış kapaktır.Bu nefis kapakta gene Betül Atlı imzası var.


(melodi -1969) Masmavi/Bir gün 45 liği için yapılmış kapaktır.Kapaktaki tipik psychedelic desenler yine Betül Atlı ya aittir.


(türküola – 1985) İlhan İrem in Köprü albümünün ön kapağıdır.Kapak Nuri Kutcebe ye aittir.


(sayan – 1968) Moğollar ın Mektup / Lazy John 45 liğine ait kapaktır.Balık gözü çekilmiş grup ve psychedelic logo nun tsarımcısı bilinmemektedir.